Kto może być sygnalistą?

 

Sygnalista to osoba, która zgłasza informacje o naruszeniu prawa oraz nieprawidłowościach w funkcjonowaniu organizacji, posiadając uzasadnione przekonanie, że są one prawdziwe. Ochrona sygnalistów jest jednym z kluczowych elementów budowania przejrzystości w organizacjach w sektorze prywatnym i publicznym. Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów, wdrażająca postanowienia Dyrektywy UE 2019/1937 jasno określa, kto może uzyskać status sygnalisty i w jakich okolicznościach przysługuje mu ochrona.

Warto podkreślić, że obowiązek ochrony sygnalistów spoczywa na podmiotach zobowiązanych przepisami prawa. Skuteczna ochrona sygnalistów ma zagwarantować, że osoby dokonujące zgłoszeń nie będą narażone na działania odwetowe, tj. zwolnienie z pracy, mobbing, zmiana stanowiska czy inne formy represji.

Zapewniamy wsparcie w procedurach dotyczących Ochrony Sygnalistów
– skontaktuj się z nami!

Katalog osób objętych ochroną

Zakres ochrony sygnalistów obejmuje znacznie szersze grono niż tylko pracowników etatowych. Przepisy ustawy o ochronie sygnalistów oraz prawo Unii przewidują objęcie ochroną wszystkich osób, które w związku ze swoją działalnością zawodową mogą posiadać informacje o naruszeniu prawa. Do grup, które mogą uzyskać ochronę na podstawie przepisów, należą:

1. Pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę

Mają oni prawo zgłaszać naruszenia prawa w obszarach wskazanych w ustawie, takich jak m.in.: ochrona konsumentów, zdrowie publiczne, ochrona środowiska, bezpieczeństwo produktów czy ochrona prywatności i danych osobowych. Ochrona ta ma zagwarantować, że pracownik podejmujący odważną decyzję o zgłoszeniu nieprawidłowości nie poniesie negatywnych konsekwencji zawodowych.

➡️ Przykład: pracownik magazynu zgłasza, że w zakładzie ignorowane są przepisy dotyczące przechowywania substancji chemicznych, co stwarza zagrożenie dla zdrowia publicznego i środowiska.

2. Osoby świadczące pracę w innej formie

Sygnalistą może być również osoba świadcząca pracę w innej formie niż stosunek pracy. Dotyczy to zleceniobiorców, wykonawców dzieł, kontraktorów czy osób na kontraktach menedżerskich. Forma prawna współpracy nie ma tu decydującego znaczenia – ważne jest, że dana osoba w związku z wykonywaniem swoich obowiązków mogła uzyskać wiedzę o naruszeniu prawa.

➡️ Przykład: konsultant IT zatrudniony na umowie zlecenie zgłasza naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych klientów.

3. Byli pracownicy

Ochrona przewidziana w ustawie obejmuje również byłych pracowników. Zgłoszenie może dotyczyć zdarzeń z okresu, kiedy dana osoba pozostawała w stosunku pracy lub innej współpracy z organizacją.

➡️ Przykład: Były pracownik działu kadr zgłasza, że w czasie jego zatrudnienia dochodziło do systematycznego naruszania przepisów o ochronie danych osobowych poprzez przechowywanie dokumentacji pracowniczej w niezabezpieczonej formie.

4. Osoby ubiegające się o zatrudnienie

Prawo ochrony sygnalistów obejmuje także osoby ubiegające się o zatrudnienie. Kandydat do pracy, który w toku procesu rekrutacji uzyskał dostęp do informacji o naruszeniach prawa, również korzysta z ochrony ustawowej.

➡️ Przykład: Kandydat na stanowisko specjalisty ds. kadr zauważa w trakcie procesu rekrutacyjnego, że w dokumentach przekazanych przez pracodawcę znajdują się nieprawidłowości dotyczące przetwarzania danych osobowych, w tym brak podstawy prawnej do gromadzenia części informacji o kandydatach.

5. Podwykonawcy, dostawcy i ich pracownicy

Sygnalistą może zostać także osoba współpracująca z organizacją. Ochrona obejmuje więc również sytuacje, w których naruszenia prawa wychodzą na jaw poza ścisłą strukturą organizacyjną pracodawcy, ale w ramach współpracy z podmiotami trzecimi.

➡️ Przykład: dostawca materiałów budowlanych zgłasza, że odbiorca stosuje produkty o parametrach niższych niż określone w umowie, co zagraża bezpieczeństwu konstrukcji.

6. Praktykanci i stażyści

Niezależnie od tego, czy praktyka jest płatna czy bezpłatna, praktykantom i stażystom przysługuje ochrona w przypadku dokonania zgłoszenia.

➡️ Przykład: stażysta w dziale HR zgłasza niewłaściwe przechowywanie poufnych danych pracowników.

7. Osoby pomagające sygnaliście

Ochrona prawna osób zgłaszających nieprawidłowości obejmuje również osoby, które wspierają sygnalistę w zebraniu materiałów lub przekazaniu zgłoszenia.

➡️ Przykład: współpracownik pomaga w przygotowaniu dokumentów, które sygnalista zgłasza w ramach procedury zgłoszeń wewnętrznych.

Status sygnalisty – warunki uzyskania ochrony

Aby uzyskać status sygnalisty, konieczne jest dokonanie zgłoszenia zgodnie z przepisami ustawy o ochronie sygnalistów. Ochrona przysługuje osobie, która zgłosiła naruszenie prawa w ramach procedury wewnętrznej, dokonała zgłoszenia zewnętrznego do Rzecznika Praw Obywatelskich lub innego właściwego organu publicznego albo ujawniła publicznie informacje o naruszeniu w przypadkach przewidzianych ustawą. Kluczowe jest to, aby sygnalista miał uzasadnione podstawy sądzić, że przekazywane informacje są prawdziwe i dotyczą naruszenia prawa. Ochrona nie jest więc zależna od tego, czy ostatecznie naruszenie zostanie potwierdzone, ale od tego, czy w momencie zgłoszenia istniały przesłanki do uznania go za wiarygodne.

Sygnalista korzystający z ochrony nie może być poddany działaniom odwetowym. Zakazane są w szczególności zwolnienie z pracy, degradacja, odmowa awansu, zastraszanie, mobbing czy jakiekolwiek inne formy represji związane ze zgłoszeniem. Ustawa zapewnia również ochronę tożsamości sygnalisty, a obowiązek zachowania poufności dotyczy zarówno jego danych, jak i danych osoby, której zgłoszenie dotyczy, oraz osób trzecich wskazanych w zgłoszeniu.

Dlaczego katalog sygnalistów jest tak szeroki?

Ustawodawca zdecydował się na szerokie ujęcie katalogu osób objętych ochroną, aby żadna osoba posiadająca wiedzę o naruszeniach prawa nie powstrzymała się od zgłoszenia w obawie przed represjami. Ochrona obejmuje zarówno osoby zatrudnione w sektorze publicznym, jak i prywatnym, a także tych, którzy nie są formalnie pracownikami, ale uzyskali informacje o nieprawidłowościach w związku z wykonywaną pracą lub działalnością zawodową. Zagwarantowanie ochrony sygnalistów ma szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy naruszenie prawa dotyczy zdrowia publicznego, ochrony środowiska, bezpieczeństwa finansowego czy przeciwdziałania korupcji.

Podsumowanie i zaproszenie do współpracy

Jeśli w Twojej organizacji istnieje potrzeba wdrożenia procedur zgłaszania naruszeń prawa i zapewnienia ochrony sygnalistom, nasza firma może w tym pomóc. Oferujemy kompleksowe wsparcie w zakresie opracowania procedur zgłoszeń wewnętrznych, wdrożenia skutecznych narzędzi ochrony sygnalistów oraz przeprowadzania szkoleń. Skontaktuj się z nami, aby wspólnie stworzyć system, w którym każda osoba – niezależnie od formy współpracy – będzie mogła bezpiecznie i skutecznie zgłosić naruszenia prawa.

Zapewniamy wsparcie w procedurach dotyczących Ochrony Sygnalistów
– skontaktuj się z nami!